Artikelen uit oude Mededelingen

Sinds 1976 geeft de Historische Kring Huessen het periodiek "Mededelingen" uit
Het blad had toen als ondertitel "over de werkzaamheden van de Historische Kring Huessen".
Dat is nu veranderd in "omtrent de verenigingsactiviteiten van en de resultaten van historisch onderzoek door de Historische Kring Huessen"
Mededelingen werd toen nog vormgegeven op een ouderwetse typemachine.

  • Zilverkamp: Eens Sgrevenvelde (Uit Mededelingen jrg. 2 nr. 4) Open or Close

    Artikel uit oude Mededelingen

    Mededelingen jaargang 2, nov/dec 1976, Nr. 4

    IMG 20170419 0002 Custom

    IMG 20170419 0001 Custom

     

  • De Langestraat tussen 1910 - 1920 (Uit Medelingen jrg. 2 nr. 6) Open or Close

    DE LANGESTRAAT TUSSEN 1910 en 1920
    (Gezien vanaf de Arnhemse Poort)

    Uit Mededelingen, jaargang 2, Nr. 6

    Bij foto nr.: 1 B 12 (voorpagina)  
    Dit is een oude foto. Zij moet zijn gemaakt tussen 1909 en het begin van de jaren twintig, toen op de plaats links op de voorgrond een huis (bewoond door de fam. Herm.Hendriksen) stond, dat heeft moeten plaats maken voor de Bioscooop Apollo, die in de eerste jaren de naam "De Batavier" droeg. De tramrails geven aan, dat de foto niet ouder kan zijn dan 1909, toen de tramlijn voor de Betuwse Stroomtram Maatschappij werd gelegd. Ook de kleding van de vrouw links op de voorgrond duidt erop, dat de foto wel zal zijn gemaakt tussen 1910 en 1920.
    Gaan we nu beide zijden van de straat bekijken . Dan zien we allereerst de vrouw, die aan een stadspomp water haalt. Pas na de tweede wereldoorlog is Huissen voorzien van waterleiding ! Tot dan deden de stadspompen, die we ook op andere foto's zullen aantreffen, dienst voor mensen, die zelf thuis geen pomp hadden. Het eerste huis links is verdwenen en op die plaats staat - zoals vermeld - nu sedert het begin van de jaren twintig Cinema Apollo. ln het volgende huis woonde in de jaren dertig de schoenhersteller Adr. Oostrom. Bovendien is er de eerste drukkerij van De Nieuwe Koerier gevestigd geweest, daarna de winkel van Fr. Klaassen en nadien heeft er lange tijd de familie Wubbels-Polman gewoond.
    Het volgende huis met bloemenbak (thans De Lama) is lang de winkel geweest van de fam. Lestrade (loodgieter, rijwielhandelaar en electrische apparaten).
    Het grote hoge huis daarnaast is een oud herenhuis. Men lette op de zijgevels met trappen, die, in tegenstelling tot die van de Arnhemse Poort, wel oud zijn. Het huis, dat op de Rijksmonumentenlijst staat en wellicht oorspronkelijk een dubbel woonhuis is geweest, dateert uit de eerste helft van de 17e eeuw. Veel meer of minder bekende personen hebben er kortere of langere tijd gewoond. Zo bijvoorbeeld de Apostolische Vicaris Petrus Codde. ln het begin van deze eeuw woonde er o.a. emeritus-pastoor Luyckx. ln het begin van de jaren twintig werd het huis gekocht door het oud hoofd van de gemeenteschool ,de heer Hulsman. Nu woont er nog zijn dochter Lembertine, -intussen ook hoog bejaard.
    De volgende huizen zijn verwoest bij het bombardement van 2 oktober 1944. Goed zichtbaar is ook nog het huis met het balkon, waar lange tijd heeft gewoond gemeentesecretaris A.A.C. van Dort. Dit huls liep tijdens het bombardement met brandbommen in de nacht van 13 op 14 mei1943 zware schade op.' Nu staat er de pastorie van de Ned.Herv.Gemeente.
    Aan de rechterkant zijn de huizen minder duidelijk te zien. Midden op de straat zijn duidelijk zichtbaar twee strepen van het zonlicht. De voorste streep komt uit de tegenwoordige Vicariestraat (voorheen Bloemerstraat); de achterste uit de Korte Kerkstraat. Op de hoek van de Korte Kerkstraat is het huis zichtbaar, dat licht bepleisterd is en een schuine ingang op de hoek heeft. Dit is het huis voorheen van bakker Hübbers, nu in derde generatie van de familie Stam, bakkers, banketbakkers en kruideniers.
    ln het huis met het zonnescherm was de manufacturenzaak van de familie Scheepers (De Bijenkorf) gevestigd en is nu - na verbouwing - het winkelpand van de HEMA (Mali). Ook is nog vrij goed zichtbaar het huis met de oud-Gelderse gevel, vele jaren bewoond door de familie Smulders en nu door de fam. Helsen, die er een antiekzaak heeft gevestigd.
    Wilt U nog op enige bijzonderheden letten ?
    De stoepen of trottoirs zijn alle verschillend. Ze waren tot in de jaren zestig eigendom van de eigenaar van het betrokken pand. Bij de renovatie van de straten in de binnenstad zijn ze aan de gemeente verkocht en vervangen door gelijke trottoirs met tegels. Het is natuurlijk niet mooier geworden, maar wel noodzakelijk voor het verkeer. Op de stoep bij het huis met de trapgevels ziet men nog hekjes, die de eigendom markeerden. Zo waren er meer in Hiussen. Ze zijn tegelijk met de renovatie van de straat verdwenen. (Een hekje staat nog in de achtertuin van het huis met de trapgevels.) De straat is tussen de rails geplaveid met klinkers, maar in het midden van de straat liggen nog de bekende zware vierkante natuurstenen, de “kinderkopjes".

    A.J. JANSSEN

    Langstraat1

     

  • Achter de Gracht of Duisterestraat ? (Uit Medelingen jrg. 2 nr. 5) Open or Close

    Achter de Gracht of Duisterestraat ? (Uit Medelingen jrg. 2 nr. 5)

    B. en W. vroegen Historische Kring om advies:

    Achter de Gracht of Duisterestraat?
    (Men zie de illustraties op pag. 110 en 136)
    Sinds enkele jaren draagt het weggetje tussen Helmichstraat (hoek Warenhuis Janssen) en Stadswal (langs Hubertsland) officieel de naam: DUISTERESTRAAT, ofschoon het weggetje in de volksmond altijd als ACHTER DE GRACHT bekend is geweest. Nu het pad een nieuw wegdek heeft gekregen en over de juistheid van de straatnaarngeving verschil van mening bestaat, wil het gemeentebestuur wel eens weten wat
    nu juist of onjuist is. B. en W. hebben de Historische Kring Huessen
    om zijn advies gevraagd. Het bestuur heeft het volgende medegedeeld c.q. geadviseerd. (Voor de verwijzing naar de cijfers zie men het fragment van de kaart van 1586 op pag. 110).

    Duisterestraat
    ". . . De naam Duisterestraat - die overigens ook in andere Betuwse plaatsen voorkomt - wijst op grote ouderdom. Oedin merkt op, dat de duistere straten steeds in verband staan met een "loo". Zo leidt - hem
    citerend - de Duisterestraat in Doornenburg naar de Loohof. De Huissense Duisterestraat is het verlengde van de Loostraat; wellicht een oud heiligdom in het oorspronkelijke gebied Upt Loo '? (Oedins veronderstelling, dat het einde van het Duisterestraatje in Huissen nog een markant plekje is omdat er nog een Mariabeeld staat, is echter volkomen onjuist, aangezien de plaatsing van het (eerste) Mariabeeld pas uit 1936/37 dateert, na de ontsluiting van het plan-Johannahoeve) .
    Het Duisterestraatje vindt men als "Dat duystere straitgen" (nr. 5) " tweemaal aangegeven op een tiendenkaart uit 1586. Zoals uit de kaart blijkt, vormde de Duisterestraat - (tot aan de bebouwing in het midden van de jaren dertig niet meer dan een smal weggetje) - de verbinding van de Loostraat (hoek Lange/Korte Loostraat) met de gracht langs de stadsmuur (6) ter hoogte van de toren Ravenborch (2). Langs deze stadsgracht liep een smal weggetje, een paadje, vanaf de Arnhemse Poort langs de Malenborch (1) en Flavenborch (2), tot aan de Vierakkerse Poort (3).

    ACHTER DE GRACHT OF DUlSTERESTRAAT ?
    Dit paadje bestond nog totdat na de oorlog met de aanleg van de Stadswal werd begonnen. De Duisterestraat mondde op dat paadje uit ter hoogte van de pand van de fam. Gertsen en Saat. Tot op dat punt ook heette het weggetje "Duisterestraat". Hier eindigde het dus. Door de aanleg van de Stadswal is dit punt geheel verdwenen zoals ook de oude gracht sindsdien is gedempt. De Duisterestraat eindigt nu dus bij de Stadswal tussen de beide flatgebouwen.

    Achter de Gracht
    Het nu verharde weggetje vanaf de Stadswal tot aan de Helmichstraat is niet het verlengde van de Duisterestraat, maar het laatste restant van het hiervorengenoemde paadje langs de Stadsgracht, dat altijd Achter de Gracht werd genoemd. Doordat de Stadswal de verbinding Duisterestraat-Achter de Gracht totaal heeft doen verdwijnen, heeft het de schijn alsof Achter de Gracht de verlenging is van de Duisterestraat.
    Zij is het dus niet, maar liep - zoals opgemerkt - parallel aan de huidige Stadswal tot aan de Arrhemse Poort. De betrokken situatie zou uit een plattegrond van vóór de Stadswal-aanleg duidelijk worden. l-loe het laatste restant Achter de Gracht de naam Duisterestraat heeft kunnen krijgen, is ons een raadsel.

    Advies
    Op grond van het vorenstaande mogen wij resumerend vaststellen:
    a. de straat tussen Van Voorststraat en Stadswal draagt terecht de naam Duisterestraat;
    b. het weggetje tussen Helmichstraat en Stadswal draagt sinds een aantal jaren ten onrechte de naam Duisterestraat. '
    Wij zouden Uw College derhalve willen adviseren om het onder b. genoemde weggetje de naam ACHTER DE GRACHT te hergeven. Indien Uw College t.z.t. overgaat tot het aanbrengen van explicaties bij de straatnamen zouden wij ten aanzien van ACHTER DE GRACHT willen voorstellen de vermelding: WEG LANGS WESTELLJKE STADSGRACHT'.

    Oude Kerkhof
    Wij zouden van deze gelegenheid overigens graag gebruik willen maken om Uw Collegeer op te wijzen, dat het alleszins te betreuren is dat enkele jaren geleden tevens een andere eeuwenoude straatnaam is verdwenen, namelijk het OUDE KERKHOF, dat thans Molenaarstraat is geheten, welke naam aldaar geen enkele historische betekenis heeft.
    Wij kunnen ons voorstellen, dat het bezwaarlijk is om de nieuwe naamgeving te herzien. Wij zouden het echter bijzonder op prijs stellen indien t.z.t. als explicatie bij het straatnaambord "Molenaarstraat" zou worden vermeld: VOORHEEN "OUDE KERKHOF". U vindt de naam ALDE KEHCKHOF (7) eveneens op het kaartfragment en wel uiterst rechts, in het midden, het ovaalvormige perceel. . . .", aldus de brief van het bestuur van deHistorische Kring Huessen aan B. en W.
    De Historische Kring is overigens van gemeentewege uitgenodigd êeen bestuurslid als vertegenwoordiger van de Kring af te vaardigen naar de Commissie Straatnaamgeving. De Kring-vertegenwoordiger
    heeft inmiddels reeds i.o.vanhet bestuur schriftelijk een voorstel ingediend nopens de straatnaamgeving in de 3e fase van het plan-Zilverkamp, dat van gemeentewegevoorgesteld wordt "Groot Holthuyzen" te noemen, ofschoon het hier om het oude Kleefs-hertogelijke leengoed Hilthuisen of Holthuizen gaat.
    Groot- en Klein Holthuizen zijn de namen van de resp. boerderijen (Hoogerbrugge en Van Essen) .Van dit leengoed zijn de beleningen bekend vanaf 1392 - 1799.
    Wij komen op ons voorstel, dat gebaseerd is op de historie van Holthuizen, nog nader terug.

    Snipper
    Moord op Holthuizen
    "1795. Den 11 January is Theod: Brandts oud 60 jaar voor het plunderen
    der Keiz: Croaten des nachts op Holthuijsen hoofd en hand afgeslagen".
    (Doodboek R.K. Parochie)

    IMG 20170516 0001 Custom

    IMG 20170516 0002 Custom

Achter de Gracht of Duisterestraat ? (Uit Medelingen jrg. 2 nr. 5)

B. en W. vroegen Historische Kring om advies:

Achter de Gracht of Duisterestraat?
(Men zie de illustraties op pag. 110 en 136)
Sinds enkele jaren draagt het weggetje tussen Helmichstraat (hoek Warenhuis Janssen) en Stadswal (langs Hubertsland) officieel de naam: DUISTERESTRAAT, ofschoon het weggetje in de volksmond altijd als ACHTER DE GRACHT bekend is geweest. Nu het pad een nieuw wegdek heeft gekregen en over de juistheid van de straatnaarngeving verschil van mening bestaat, wil het gemeentebestuur wel eens weten wat
nu juist of onjuist is. B. en W. hebben de Historische Kring Huessen
om zijn advies gevraagd. Het bestuur heeft het volgende medegedeeld c.q. geadviseerd. (Voor de verwijzing naar de cijfers zie men het fragment van de kaart van 1586 op pag. 110).

Duisterestraat
". . . De naam Duisterestraat - die overigens ook in andere Betuwse plaatsen voorkomt - wijst op grote ouderdom. Oedin merkt op, dat de duistere straten steeds in verband staan met een "loo". Zo leidt - hem
citerend - de Duisterestraat in Doornenburg naar de Loohof. De Huissense Duisterestraat is het verlengde van de Loostraat; wellicht een oud heiligdom in het oorspronkelijke gebied Upt Loo '? (Oedins veronderstelling, dat het einde van het Duisterestraatje in Huissen nog een markant plekje is omdat er nog een Mariabeeld staat, is echter volkomen onjuist, aangezien de plaatsing van het (eerste) Mariabeeld pas uit 1936/37 dateert, na de ontsluiting van het plan-Johannahoeve) .
Het Duisterestraatje vindt men als "Dat duystere straitgen" (nr. 5) " tweemaal aangegeven op een tiendenkaart uit 1586. Zoals uit de kaart blijkt, vormde de Duisterestraat - (tot aan de bebouwing in het midden van de jaren dertig niet meer dan een smal weggetje) - de verbinding van de Loostraat (hoek Lange/Korte Loostraat) met de gracht langs de stadsmuur (6) ter hoogte van de toren Ravenborch (2). Langs deze stadsgracht liep een smal weggetje, een paadje, vanaf de Arnhemse Poort langs de Malenborch (1) en Flavenborch (2), tot aan de Vierakkerse Poort (3).

ACHTER DE GRACHT OF DUlSTERESTRAAT ?
Dit paadje bestond nog totdat na de oorlog met de aanleg van de Stadswal werd begonnen. De Duisterestraat mondde op dat paadje uit ter hoogte van de pand van de fam. Gertsen en Saat. Tot op dat punt ook heette het weggetje "Duisterestraat". Hier eindigde het dus. Door de aanleg van de Stadswal is dit punt geheel verdwenen zoals ook de oude gracht sindsdien is gedempt. De Duisterestraat eindigt nu dus bij de Stadswal tussen de beide flatgebouwen.

Achter de Gracht
Het nu verharde weggetje vanaf de Stadswal tot aan de Helmichstraat is niet het verlengde van de Duisterestraat, maar het laatste restant van het hiervorengenoemde paadje langs de Stadsgracht, dat altijd Achter de Gracht werd genoemd. Doordat de Stadswal de verbinding Duisterestraat-Achter de Gracht totaal heeft doen verdwijnen, heeft het de schijn alsof Achter de Gracht de verlenging is van de Duisterestraat.
Zij is het dus niet, maar liep - zoals opgemerkt - parallel aan de huidige Stadswal tot aan de Arrhemse Poort. De betrokken situatie zou uit een plattegrond van vóór de Stadswal-aanleg duidelijk worden. l-loe het laatste restant Achter de Gracht de naam Duisterestraat heeft kunnen krijgen, is ons een raadsel.

Advies
Op grond van het vorenstaande mogen wij resumerend vaststellen:
a. de straat tussen Van Voorststraat en Stadswal draagt terecht de naam Duisterestraat;
b. het weggetje tussen Helmichstraat en Stadswal draagt sinds een aantal jaren ten onrechte de naam Duisterestraat. '
Wij zouden Uw College derhalve willen adviseren om het onder b. genoemde weggetje de naam ACHTER DE GRACHT te hergeven. Indien Uw College t.z.t. overgaat tot het aanbrengen van explicaties bij de straatnamen zouden wij ten aanzien van ACHTER DE GRACHT willen voorstellen de vermelding: WEG LANGS WESTELLJKE STADSGRACHT'.

Oude Kerkhof
Wij zouden van deze gelegenheid overigens graag gebruik willen maken om Uw Collegeer op te wijzen, dat het alleszins te betreuren is dat enkele jaren geleden tevens een andere eeuwenoude straatnaam is verdwenen, namelijk het OUDE KERKHOF, dat thans Molenaarstraat is geheten, welke naam aldaar geen enkele historische betekenis heeft.
Wij kunnen ons voorstellen, dat het bezwaarlijk is om de nieuwe naamgeving te herzien. Wij zouden het echter bijzonder op prijs stellen indien t.z.t. als explicatie bij het straatnaambord "Molenaarstraat" zou worden vermeld: VOORHEEN "OUDE KERKHOF". U vindt de naam ALDE KEHCKHOF (7) eveneens op het kaartfragment en wel uiterst rechts, in het midden, het ovaalvormige perceel. . . .", aldus de brief van het bestuur van deHistorische Kring Huessen aan B. en W.
De Historische Kring is overigens van gemeentewege uitgenodigd êeen bestuurslid als vertegenwoordiger van de Kring af te vaardigen naar de Commissie Straatnaamgeving. De Kring-vertegenwoordiger
heeft inmiddels reeds i.o.vanhet bestuur schriftelijk een voorstel ingediend nopens de straatnaamgeving in de 3e fase van het plan-Zilverkamp, dat van gemeentewegevoorgesteld wordt "Groot Holthuyzen" te noemen, ofschoon het hier om het oude Kleefs-hertogelijke leengoed Hilthuisen of Holthuizen gaat.
Groot- en Klein Holthuizen zijn de namen van de resp. boerderijen (Hoogerbrugge en Van Essen) .Van dit leengoed zijn de beleningen bekend vanaf 1392 - 1799.
Wij komen op ons voorstel, dat gebaseerd is op de historie van Holthuizen, nog nader terug.

Snipper
Moord op Holthuizen
"1795. Den 11 January is Theod: Brandts oud 60 jaar voor het plunderen
der Keiz: Croaten des nachts op Holthuijsen hoofd en hand afgeslagen".
(Doodboek R.K. Parochie)

IMG 20170516 0001 Custom

IMG 20170516 0002 Custom

DE LANGESTRAAT TUSSEN 1910 en 1920
(Gezien vanaf de Arnhemse Poort)

Uit Mededelingen, jaargang 2, Nr. 6

Bij foto nr.: 1 B 12 (voorpagina)  
Dit is een oude foto. Zij moet zijn gemaakt tussen 1909 en het begin van de jaren twintig, toen op de plaats links op de voorgrond een huis (bewoond door de fam. Herm.Hendriksen) stond, dat heeft moeten plaats maken voor de Bioscooop Apollo, die in de eerste jaren de naam "De Batavier" droeg. De tramrails geven aan, dat de foto niet ouder kan zijn dan 1909, toen de tramlijn voor de Betuwse Stroomtram Maatschappij werd gelegd. Ook de kleding van de vrouw links op de voorgrond duidt erop, dat de foto wel zal zijn gemaakt tussen 1910 en 1920.
Gaan we nu beide zijden van de straat bekijken . Dan zien we allereerst de vrouw, die aan een stadspomp water haalt. Pas na de tweede wereldoorlog is Huissen voorzien van waterleiding ! Tot dan deden de stadspompen, die we ook op andere foto's zullen aantreffen, dienst voor mensen, die zelf thuis geen pomp hadden. Het eerste huis links is verdwenen en op die plaats staat - zoals vermeld - nu sedert het begin van de jaren twintig Cinema Apollo. ln het volgende huis woonde in de jaren dertig de schoenhersteller Adr. Oostrom. Bovendien is er de eerste drukkerij van De Nieuwe Koerier gevestigd geweest, daarna de winkel van Fr. Klaassen en nadien heeft er lange tijd de familie Wubbels-Polman gewoond.
Het volgende huis met bloemenbak (thans De Lama) is lang de winkel geweest van de fam. Lestrade (loodgieter, rijwielhandelaar en electrische apparaten).
Het grote hoge huis daarnaast is een oud herenhuis. Men lette op de zijgevels met trappen, die, in tegenstelling tot die van de Arnhemse Poort, wel oud zijn. Het huis, dat op de Rijksmonumentenlijst staat en wellicht oorspronkelijk een dubbel woonhuis is geweest, dateert uit de eerste helft van de 17e eeuw. Veel meer of minder bekende personen hebben er kortere of langere tijd gewoond. Zo bijvoorbeeld de Apostolische Vicaris Petrus Codde. ln het begin van deze eeuw woonde er o.a. emeritus-pastoor Luyckx. ln het begin van de jaren twintig werd het huis gekocht door het oud hoofd van de gemeenteschool ,de heer Hulsman. Nu woont er nog zijn dochter Lembertine, -intussen ook hoog bejaard.
De volgende huizen zijn verwoest bij het bombardement van 2 oktober 1944. Goed zichtbaar is ook nog het huis met het balkon, waar lange tijd heeft gewoond gemeentesecretaris A.A.C. van Dort. Dit huls liep tijdens het bombardement met brandbommen in de nacht van 13 op 14 mei1943 zware schade op.' Nu staat er de pastorie van de Ned.Herv.Gemeente.
Aan de rechterkant zijn de huizen minder duidelijk te zien. Midden op de straat zijn duidelijk zichtbaar twee strepen van het zonlicht. De voorste streep komt uit de tegenwoordige Vicariestraat (voorheen Bloemerstraat); de achterste uit de Korte Kerkstraat. Op de hoek van de Korte Kerkstraat is het huis zichtbaar, dat licht bepleisterd is en een schuine ingang op de hoek heeft. Dit is het huis voorheen van bakker Hübbers, nu in derde generatie van de familie Stam, bakkers, banketbakkers en kruideniers.
ln het huis met het zonnescherm was de manufacturenzaak van de familie Scheepers (De Bijenkorf) gevestigd en is nu - na verbouwing - het winkelpand van de HEMA (Mali). Ook is nog vrij goed zichtbaar het huis met de oud-Gelderse gevel, vele jaren bewoond door de familie Smulders en nu door de fam. Helsen, die er een antiekzaak heeft gevestigd.
Wilt U nog op enige bijzonderheden letten ?
De stoepen of trottoirs zijn alle verschillend. Ze waren tot in de jaren zestig eigendom van de eigenaar van het betrokken pand. Bij de renovatie van de straten in de binnenstad zijn ze aan de gemeente verkocht en vervangen door gelijke trottoirs met tegels. Het is natuurlijk niet mooier geworden, maar wel noodzakelijk voor het verkeer. Op de stoep bij het huis met de trapgevels ziet men nog hekjes, die de eigendom markeerden. Zo waren er meer in Hiussen. Ze zijn tegelijk met de renovatie van de straat verdwenen. (Een hekje staat nog in de achtertuin van het huis met de trapgevels.) De straat is tussen de rails geplaveid met klinkers, maar in het midden van de straat liggen nog de bekende zware vierkante natuurstenen, de “kinderkopjes".

A.J. JANSSEN

Langstraat1

 

Artikel uit oude Mededelingen

Mededelingen jaargang 2, nov/dec 1976, Nr. 4

IMG 20170419 0002 Custom

IMG 20170419 0001 Custom